โครโมโซม Y & สายบรรพบุรุษฝ่ายพ่อ: นามสกุลทางพันธุกรรม

สรุปประเด็นสำคัญใน 1 นาที

• โครโมโซม Y ส่งต่อจากพ่อสู่ลูกชายเท่านั้น แทบไม่เปลี่ยนแปลงข้ามรุ่น
• จึงเป็นเครื่องมือสืบ สายบรรพบุรุษฝ่ายพ่อ และมักสัมพันธ์กับนามสกุล
• นำไปสู่แนวคิด "Y-chromosomal Adam" บรรพบุรุษชายร่วมของผู้ชายทุกคน
• ใช้คู่กับ mtDNA (สายแม่) จะเห็นภาพบรรพบุรุษครบทั้งสองฝั่ง

ในบทก่อนเราพูดถึง DNA ไมโทคอนเดรียที่สืบสายแม่ คราวนี้มาดูอีกฝั่งหนึ่ง คือโครโมโซม Y ที่เล่าเรื่องสายพ่อ ทั้งสองอย่างเป็นเหมือนสองเส้นทางคู่ขนานที่พาเราย้อนกลับไปหารากเหง้าของตัวเอง

โครโมโซม Y คืออะไร?

มนุษย์มีโครโมโซมเพศคู่หนึ่ง ผู้หญิงเป็น XX ผู้ชายเป็น XY โครโมโซม Y จึงมีเฉพาะในผู้ชาย และส่งต่อจากพ่อสู่ลูกชายโดยตรง ส่วนใหญ่ของโครโมโซม Y ไม่เกิดการสับเปลี่ยนยีน (recombination) กับคู่ของมัน ทำให้มันส่งผ่านรุ่นสู่รุ่นแทบไม่เปลี่ยน เหมือนนามสกุลทางพันธุกรรม

ทำไมถึงสืบสายพ่อได้?

เพราะส่งต่อตรงจากพ่อสู่ลูกชายและเปลี่ยนช้า การเทียบโครโมโซม Y ของผู้ชายต่างกลุ่มจึงบอก ความสัมพันธ์ทางสายพ่อ ได้ นักพันธุศาสตร์จัดเป็น Y-haplogroup ที่บอกต้นกำเนิดภูมิภาคของสายพ่อ ในหลายวัฒนธรรมที่นามสกุลส่งทางพ่อ Y-DNA จึงมักสอดคล้องกับนามสกุล เชื่อมโยงกับ การตรวจ DNA บรรพบุรุษ

Y-chromosomal Adam: บรรพบุรุษชายร่วม

เช่นเดียวกับ Mitochondrial Eve ฝ่ายแม่ การสืบโครโมโซม Y ของผู้ชายทั่วโลกย้อนกลับไปบรรจบที่ผู้ชายร่วมคนหนึ่งในแอฟริกา เรียกว่า "Y-chromosomal Adam" ไม่ได้หมายความว่าเป็นผู้ชายคนเดียวในยุคนั้น แต่เป็นคนที่สาย Y ของเขาสืบมาถึงผู้ชายทุกคนในวันนี้

สองสายเล่าเรื่องครบ

ข้อจำกัดของ Y-DNA คือเล่าได้เฉพาะสายพ่อ และผู้หญิงไม่มีโครโมโซม Y ของตัวเอง การใช้ Y-DNA คู่กับ mtDNA จึงให้ภาพบรรพบุรุษทั้งฝั่งพ่อและแม่ ส่วนการตรวจแบบ autosomal (โครโมโซมร่างกาย) จะให้ภาพรวมของบรรพบุรุษทุกสายในช่วงไม่กี่ร้อยปี ทั้งหมดเสริมกัน

ข้อคิดทิ้งท้ายจากผู้เขียน

โครโมโซม Y เป็นเหมือน "นามสกุลทางชีววิทยา" ที่ผู้ชายทุกคนพกติดตัว การศึกษามันช่วยต่อจิ๊กซอว์ประวัติศาสตร์ครอบครัวและการอพยพของมนุษย์ หากอยากสำรวจรากเหง้าของตัวเองทั้งสองสาย เริ่มได้จาก การตรวจ DNA

แหล่งอ้างอิง (References)

1. Jobling MA, Tyler-Smith C. The human Y chromosome: an evolutionary marker comes of age. Nature Reviews Genetics. 2003;4(8):598–612. Nature Reviews Genetics
2. Poznik GD, Henn BM, Yee MC, et al. Sequencing Y chromosomes resolves discrepancy in time to common ancestor of males versus females. Science. 2013;341(6145):562–565. Science
3. Karmin M, Saag L, Vicente M, et al. A recent bottleneck of Y chromosome diversity coincides with a global change in culture. Genome Research. 2015;25(4):459–466. NCBI PMC
4. King TE, Jobling MA. What's in a name? Y chromosomes, surnames and the genetic genealogy revolution. Trends in Genetics. 2009;25(8):351–360. Trends in Genetics
5. Underhill PA, Kivisild T. Use of Y chromosome and mitochondrial DNA population structure in tracing human migrations. Annual Review of Genetics. 2007;41:539–564. Annual Review of Genetics