Rated 4.98-stars across 4.8K+ reviews
Rated 4.98-stars across 3.9K+ reviews Rated 4.98-stars across 3.9K+ reviews Rated 4.98-stars across 3.9K+ reviews Rated 4.98-stars across 3.9K+ reviews Rated 4.98-stars across 3.9K+ reviews

มะเร็งกับพันธุกรรม: BRCA, Lynch และคะแนนความเสี่ยงบอกอะไรเรา

นพ. หลักเขต เหล่าประไพพรรณ profile image By
นพ. หลักเขต เหล่าประไพพรรณ
|
Nov 22, 2026
|
50
สุขภาพ
พันธุศาสตร์
โรค
พันธุกรรมกับความเสี่ยงมะเร็ง
Summary
พันธุกรรมกับความเสี่ยงมะเร็ง

มะเร็งราว 5–10% ถ่ายทอดทางพันธุกรรมแบบชัดเจน รู้จักยีน BRCA และ Lynch และทำไมการมีทั้งยีนกลายพันธุ์และคะแนน PRS สูงพร้อมกันยิ่งเสี่ยงสูง ซึ่งตรวจได้ครบกับแพ็กเกจ WGS หรือ MicroArray พ่วง WES

สวัสดีครับ ผมหมอเขต คำถามที่ผมเจอบ่อยในคลินิกพันธุศาสตร์คือ "ในบ้านมีคนเป็นมะเร็งหลายคน ผมจะเป็นด้วยไหมหมอ" เป็นคำถามที่สำคัญมาก เพราะมะเร็งบางส่วนถ่ายทอดทางพันธุกรรมได้จริง และการรู้ล่วงหน้าอาจเปลี่ยนแผนการดูแลสุขภาพไปอย่างมาก บทความนี้ผมจะอธิบายว่ามะเร็งเกี่ยวข้องกับยีนอย่างไร ยีนสำคัญที่ควรรู้จักมีอะไรบ้าง และข้อมูลพันธุกรรมช่วยเราได้แค่ไหน โดยไม่ตีความเกินจริง

มะเร็งถ่ายทอดทางพันธุกรรมได้ไหม

ได้ส่วนหนึ่งครับ แต่ต้องเข้าใจให้ถูก มะเร็งส่วนใหญ่ (ราว 90–95%) เกิดจากการกลายพันธุ์ที่สะสมในเซลล์ตลอดชีวิต จากอายุ สิ่งแวดล้อม และพฤติกรรม ไม่ได้ถ่ายทอดมาจากพ่อแม่ ส่วนมะเร็งที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรมแบบชัดเจน (hereditary cancer) มีสัดส่วนราว 5–10% ซึ่งเกิดจากการกลายพันธุ์ของยีนเดี่ยวที่มีผลรุนแรงและส่งต่อในครอบครัว

สัญญาณที่ชวนให้สงสัยว่าอาจเป็นมะเร็งทางพันธุกรรม ได้แก่ มีคนในครอบครัวเป็นมะเร็งหลายคน เป็นตั้งแต่อายุน้อย เป็นมะเร็งหลายชนิดในคนเดียว หรือเป็นมะเร็งชนิดที่พบไม่บ่อย หากมีประวัติแบบนี้ ควรปรึกษาแพทย์เรื่องการตรวจทางพันธุกรรม (อ่านเพิ่มที่ ความเสี่ยงมะเร็งจากพันธุกรรม)

ยีนมะเร็งที่ควรรู้จัก: BRCA, Lynch และคะแนนความเสี่ยง

ยีนที่รู้จักกันมากที่สุดคือ BRCA1 และ BRCA2 ซึ่งปกติทำหน้าที่ซ่อมแซม DNA เมื่อยีนนี้กลายพันธุ์ ความเสี่ยงต่อมะเร็งเต้านมและรังไข่จะสูงขึ้นชัดเจน อีกกลุ่มคือ Lynch syndrome ที่เกิดจากความผิดปกติของยีนซ่อมแซม DNA (กลุ่ม MMR) ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงมะเร็งลำไส้ใหญ่และมะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก

นอกจากยีนเดี่ยวที่มีผลรุนแรงแล้ว ยังมีแนวทางใหม่คือการรวมผลของตำแหน่งพันธุกรรมจำนวนมากเป็น "คะแนนความเสี่ยงเชิงพันธุกรรม" (Polygenic Risk Score) เพื่อประเมินแนวโน้มของมะเร็งที่พบบ่อย เช่น มะเร็งเต้านมและลำไส้ใหญ่ ในคนทั่วไปที่ไม่มีการกลายพันธุ์เดี่ยว (อ่านพื้นฐานได้ที่ Polygenic Risk Score คืออะไร)

ประวัติครอบครัวกับความเสี่ยงมะเร็งทางพันธุกรรม
ประวัติครอบครัวเป็นเบาะแสสำคัญ หากมีคนเป็นมะเร็งหลายคนหรือเป็นตั้งแต่อายุน้อย ควรปรึกษาแพทย์เรื่องการตรวจพันธุกรรม

เมื่อมีทั้งยีนกลายพันธุ์และคะแนนสูง ความเสี่ยงยิ่งทวีคูณ

จุดสำคัญที่หลายคนมองข้ามคือ ความเสี่ยงมะเร็งทางพันธุกรรมเกิดได้จาก "สองชั้น" พร้อมกัน ชั้นแรกคือการกลายพันธุ์ของยีนเดี่ยวที่มีผลรุนแรง เช่น BRCA และชั้นที่สองคือคะแนนความเสี่ยงเชิงพันธุกรรม (PRS) ที่สะสมจากตำแหน่งเล็ก ๆ จำนวนมาก งานวิจัยพบว่า หากคนคนหนึ่งมีทั้งยีนกลายพันธุ์และคะแนน PRS สูงพร้อมกัน ความเสี่ยงโดยรวมจะยิ่งสูงขึ้นไปอีก เพราะคะแนนพันธุกรรมพื้นฐานไปปรับระดับการแสดงออก (penetrance) ของยีนเดี่ยวให้มากขึ้น

นั่นหมายความว่า การประเมินให้ครบทั้งสองมุมพร้อมกันจะให้ภาพความเสี่ยงที่แม่นกว่าการดูเพียงอย่างใดอย่างหนึ่ง และการตรวจที่ครอบคลุมทั้งยีนเดี่ยวและคะแนนรวมได้ครบที่สุดกับ Geneus DNA คือแพ็กเกจ WGS หรือ MicroArray พ่วง WES โดย WES/WGS ช่วยค้นหาการกลายพันธุ์เดี่ยวที่มีผลรุนแรง ส่วน MicroArray 1 ล้าน SNP เป็นฐานสำหรับคำนวณ PRS (เปรียบเทียบความต่างของแต่ละแบบได้ที่ ไมโครอาเรย์ WES และ WGS ต่างกันอย่างไร)

รู้แล้วทำอะไรได้: การคัดกรองเชิงรุก

ประโยชน์ที่แท้จริงของการรู้ความเสี่ยงทางพันธุกรรมคือ มันช่วยให้เราวางแผนคัดกรองได้เร็วและตรงจุดขึ้น เช่น คนที่มีความเสี่ยงสูงอาจเริ่มตรวจแมมโมแกรมหรือส่องกล้องลำไส้เร็วกว่าคนทั่วไป หรือถี่ขึ้นตามคำแนะนำของแพทย์ การตรวจพบมะเร็งในระยะเริ่มต้นมักให้ผลการรักษาที่ดีกว่ามาก

การตรวจพันธุกรรมอย่างของ Geneus DNA จึงมีคุณค่าในฐานะ "ข้อมูลประกอบ" ที่ช่วยให้คุณและแพทย์เห็นภาพความเสี่ยงที่อาจซ่อนอยู่ และออกแบบแผนการดูแลเชิงป้องกันได้เหมาะกับแต่ละคน ควบคู่กับการลดปัจจัยเสี่ยงที่ควบคุมได้ เช่น การไม่สูบบุหรี่ ควบคุมน้ำหนัก และตรวจสุขภาพสม่ำเสมอ

อ่านอย่างเข้าใจ: ข้อควรระวัง

ส่วนนี้สำคัญมากครับ การมีการกลายพันธุ์เสี่ยงไม่ได้แปลว่าจะเป็นมะเร็งแน่นอน และการไม่พบก็ไม่ได้การันตีว่าปลอดภัย 100% เพราะคะแนนความเสี่ยงเชิงพันธุกรรมบอก "แนวโน้ม" ไม่ใช่การวินิจฉัย นอกจากนี้ แม้ข้อมูลอ้างอิงระดับโลกส่วนใหญ่จะมาจากคนเชื้อสายยุโรป แต่ Geneus DNA ใช้ฐานข้อมูลอ้างอิงหลายเชื้อชาติที่ครอบคลุมคนไทยและเอเชีย จึงช่วยให้การแปลผลในคนไทยแม่นยำขึ้น ถึงอย่างนั้นก็ควรใช้เป็นข้อมูลประกอบเสมอ

ที่สำคัญที่สุด ผลการตรวจมะเร็งทางพันธุกรรมควรได้รับการแปลผลร่วมกับแพทย์หรือผู้ให้คำปรึกษาทางพันธุศาสตร์ เพราะมีทั้งมิติทางการแพทย์ อารมณ์ และครอบครัวที่ต้องพิจารณา อย่าตัดสินใจทางการแพทย์ที่สำคัญจากผลตรวจเพียงอย่างเดียวโดยไม่ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญครับ

1. ในครอบครัวมีคนเป็นมะเร็ง แปลว่าเราจะเป็นด้วยแน่นอนไหม

ไม่แน่นอนครับ มะเร็งส่วนใหญ่ไม่ได้ถ่ายทอดทางพันธุกรรม มีเพียงราว 5–10% ที่เป็นมะเร็งทางพันธุกรรมแบบชัดเจน หากมีประวัติคนในครอบครัวเป็นมะเร็งหลายคนหรือเป็นตั้งแต่อายุน้อย ควรปรึกษาแพทย์เรื่องการตรวจทางพันธุกรรม

2. ยีน BRCA คืออะไร ถ้ามีแล้วจะเป็นมะเร็งแน่ไหม

BRCA1 และ BRCA2 เป็นยีนที่ช่วยซ่อมแซม DNA เมื่อกลายพันธุ์จะเพิ่มความเสี่ยงมะเร็งเต้านมและรังไข่อย่างชัดเจน แต่การมีการกลายพันธุ์ไม่ได้แปลว่าจะเป็นมะเร็งแน่นอน โดยเฉพาะถ้าคะแนน PRS ไม่สูง แต่ควรดูแลและคัดกรองใกล้ชิดร่วมกับแพทย์

3. ถ้ามีทั้งยีนกลายพันธุ์และคะแนน PRS สูง เสี่ยงกว่าปกติไหม

ใช่ครับ งานวิจัยพบว่าถ้ามีทั้งยีนกลายพันธุ์เดี่ยวที่มีผลรุนแรง และคะแนนความเสี่ยงเชิงพันธุกรรม (PRS) ที่สูงพร้อมกัน ความเสี่ยงโดยรวมจะยิ่งสูงขึ้นกว่าการมีอย่างใดอย่างเดียว เพราะคะแนนพื้นฐานไปปรับระดับการแสดงออกของยีนเดี่ยว การตรวจให้ครบทั้งสองส่วนจึงให้ภาพที่แม่นกว่า ซึ่งทำได้ครบที่ Geneus DNA ด้วยแพ็กเกจ WGS หรือ MicroArray พ่วง WES

4. ควรตรวจพันธุกรรมมะเร็งเมื่อไหร่

ควรพิจารณาเป็นพิเศษถ้ามีประวัติครอบครัวเป็นมะเร็งหลายคน เป็นตั้งแต่อายุน้อย หรือเป็นมะเร็งชนิดที่เกี่ยวข้องกัน ควรปรึกษาแพทย์ก่อนเสมอ เพื่อประเมินว่าควรตรวจอะไร และแปลผลร่วมกันอย่างเหมาะสม

แหล่งอ้างอิง (References)

  1. National Cancer Institute (NCI). Genetic Testing for Inherited Cancer Susceptibility. cancer.gov
  2. MedlinePlus Genetics. BRCA1 gene. U.S. National Library of Medicine. medlineplus.gov
  3. MedlinePlus Genetics. Lynch syndrome. U.S. National Library of Medicine. medlineplus.gov
  4. Fahed AC, et al. Polygenic background modifies penetrance of monogenic variants for tier 1 genomic conditions. Nature Communications. 2020. nature.com
เรียบเรียงโดย นพ. หลักเขต เหล่าประไพพรรณ
chat line chat facebook