ทำไมบางคนยุงกัดง่ายกว่าคนอื่น? ความลับอยู่ในยีน

สรุปประเด็นสำคัญใน 1 นาที

• ยุงเลือกกัดคนแบบ "มีรสนิยม" จริง ๆ บางคนโดนรุมขณะที่บางคนแทบไม่โดน
• ส่วนหนึ่งมาจาก กลิ่นตัว ที่ร่างกายผลิต ซึ่งได้รับอิทธิพลจากยีน
• ปัจจัยอื่น เช่น คาร์บอนไดออกไซด์ที่หายใจออก อุณหภูมิร่างกาย และกรุ๊ปเลือด ก็มีส่วน
• เป็นเรื่องสนุก แต่ก็มีงานวิจัยจริงรองรับ

ไปปิกนิกกับเพื่อน กลับมาคุณโดนยุงกัดเป็นสิบจุด แต่เพื่อนข้าง ๆ แทบไม่โดนเลย? คุณไม่ได้คิดไปเองค่ะ/ครับ ยุงมี "คนโปรด" จริง ๆ และส่วนหนึ่งเป็นเพราะยีนของเรา มาดูกันว่าทำไม

ยุงเลือกเหยื่อจากอะไร?

ยุงตัวเมีย (ตัวที่กัด) ใช้หลายสัญญาณในการหาเหยื่อ ทั้ง ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ ที่เราหายใจออก ความร้อนจากร่างกาย และที่สำคัญมากคือ "กลิ่นตัว" ที่ผิวหนังเราปล่อยออกมา ยุงมีตัวรับกลิ่นที่ไวมาก และกลิ่นบางอย่างดึงดูดมันเป็นพิเศษ โดยงานวิจัยที่ทดสอบกลิ่นผิวหนังของอาสาสมัครพบว่ามีคนบางกลุ่มที่เป็น "แม่เหล็กดูดยุง" อย่างชัดเจนและคงที่ตลอดหลายปี (De Obaldia et al., Cell, 2022)

กลิ่นตัวกับยีน

สิ่งที่น่าสนใจคือ กลิ่นตัวของเราส่วนหนึ่งถูกกำหนดโดย พันธุกรรม งานวิจัยที่ศึกษาในฝาแฝดพบว่าฝาแฝดเหมือน (ยีนเหมือนกัน) มีระดับความดึงดูดยุงใกล้เคียงกันมากกว่าฝาแฝดต่างไข่ โดยประเมินค่าการถ่ายทอดทางพันธุกรรม (heritability) ของความดึงดูดยุงไว้สูงถึงราว 0.62 (Fernández-Grandon et al., PLoS ONE, 2015) บ่งชี้ว่ายีนมีบทบาทต่อ "ความอร่อยในสายตายุง" ของเราจริง ๆ และเมื่อนักวิจัยวิเคราะห์สารเคมีบนผิว ก็พบว่าคนที่ยุงชอบมักผลิต กรดคาร์บอกซิลิก (carboxylic acids) บนผิวมากกว่าคนที่ยุงไม่ค่อยสนใจ (De Obaldia et al., Cell, 2022)

ปัจจัยอื่นที่ทำให้ยุงชอบ

นอกจากยีน ยังมีปัจจัยอื่นที่งานวิจัยพูดถึง เช่น คนที่หายใจปล่อย ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ มาก (ตัวใหญ่ หรือหญิงตั้งครรภ์) คนที่อุณหภูมิร่างกายสูง คนที่เพิ่งออกกำลังกาย (มีกรดแลคติกและเหงื่อ) ที่น่าสนใจคือ กลิ่นตัวของเราส่วนใหญ่ไม่ได้มาจากเหงื่อสด ๆ แต่เกิดจาก แบคทีเรียบนผิวหนัง ที่ย่อยสลายเหงื่อ โดยงานวิจัยพบว่าคนที่มีแบคทีเรียบนผิวปริมาณมากแต่ความหลากหลายต่ำ มักดึงดูดยุงได้มากกว่า (Verhulst et al., PLoS ONE, 2011) บางการศึกษายังพบความเชื่อมโยงกับกรุ๊ปเลือดด้วย แม้หลักฐานส่วนนี้ยังไม่หนักแน่นนัก เชื่อมโยงกับเรื่อง ยีนกับการรับรสและกลิ่น

แล้วเราทำอะไรได้บ้าง?

แม้เปลี่ยนยีนไม่ได้ แต่ลดโอกาสโดนกัดได้ค่ะ/ครับ เช่น ใช้สเปรย์กันยุงที่มีประสิทธิภาพ ใส่เสื้อแขนยาวสีอ่อน กำจัดแหล่งน้ำขังรอบบ้าน และอาบน้ำหลังออกกำลังกายเพื่อลดกลิ่นเหงื่อและแบคทีเรียบนผิว เข้าใจว่าทำไมเราเป็น "เป้าหมาย" ก็ช่วยให้ป้องกันได้ตรงจุดขึ้น

ส่งท้ายจากทีม Geneus DNA

เรื่องยุงชอบกัดเป็นตัวอย่างสนุก ๆ ว่ายีนแทรกอยู่ในชีวิตประจำวันเราแค่ไหน แม้แต่เรื่องเล็กอย่างกลิ่นตัวก็มีพันธุกรรมเกี่ยวข้อง ถ้าอยากรู้จักตัวเองในระดับ DNA ให้ลึกกว่านี้ ลองดู การตรวจ DNA ได้เลย

แหล่งอ้างอิง (References)

1. Fernández-Grandon GM, Gezan SA, Armour JAL, Pickett JA, Logan JG. Heritability of Attractiveness to Mosquitoes. PLoS ONE. 2015;10(4):e0122716. PLOS ONE
2. De Obaldia ME, Morita T, Dedmon LC, et al. Differential mosquito attraction to humans is associated with skin-derived carboxylic acid levels. Cell. 2022;185(22):4099–4116. NCBI PMC
3. Verhulst NO, Qiu YT, Beijleveld H, et al. Composition of Human Skin Microbiota Affects Attractiveness to Malaria Mosquitoes. PLoS ONE. 2011;6(12):e28991. PLOS ONE